Stel dat de Middellandse Zee een land was.

Sinds ik in Marseille woon, vraag ik me soms af: stel dat de Middellandse Zee een land was. Het is nog maar vrij recent dat we de Middellandse Zee als een grens zijn beginnen te zien. De grens tussen Europa, Azië en Afrika. Vreemd. Ooit was het anders. Toen was de Middellandse Zee een verbindingsroute en een plek waarlangs informatie, kennis, cultuur, goederen en mensen werden uitgewisseld. Nergens anders voel je dit zo intens als in Marseille, misschien wel de enige echte culturele hoofdstad van de Middellandse Zee waar die geest van verbinding nog altijd heerst en ook de toekomst van deze stad is.

Al vanaf dat Fenicische zeelui hier in 600 voor Christus aan land gingen, is Marseille een smeltkroes van volkeren uit de Mediterannée. Dat merk je aan de samenstelling van haar bevolking met een zeer grote groep Italianen, aardig wat Corsicanen, veel Noord-Afrikanen, zowel Berbers als Joden. Die laatsten sloegen in de jaren ’50 en ’60 voor de tweede keer op de vlucht nadat zij rond 1500 samen met de moslims door de katholieken uit Spanje waren verjaagd. Een grote groep Armeniërs ook, gevlucht voor de Turkse vervolging en opgevangen door Marseille. Aardig wat Grieken en Catalanen. Vluchtelingen en gelukzoekers. Ze vonden allemaal hun weg over de Middellandse Zee naar Marseille.

Verbindingen in het MUCEM.

Als je het MUCEM bezoekt, het Museum voor de Beschavingen van Europa en de Middellandse Zee, dan voel je die verbinding. De vaste collectie heet trouwens Connectivités of “verbindingen”. De wisselende tentoonstellingen, of ze nu gaan over voetbal, gender, koffie, afval of de fotoroman, zoeken altijd naar die verbindende cultuur rond de Middellandse Zee. Maar bestaat er dan zoiets als een cultuur van de Middellandse Zee? Ik denk het wel. We hebben zeker al een gemeenschappelijke geschiedenis. Was het niet in dit gebied dat de basis van de Westerse beschaving werd gelegd, door Griekse filosofen, wiens geschriften gelukkig bewaard zijn gebleven dankzij Arabische schriftgeleerden. Was het ook niet hier dat de monotheïstische godsdiensten ontstonden? Was het niet hier dat de eerste fundamenten van een democratische samenleving werden gelegd? Of de eerste steden van Europa ontstonden en bloeiden?

De kansen van verbinding.

Ik wil niet overdreven optimistisch klinken, maar net zo min overdreven pessimistisch. Ik vraag het me toch af: hoe en wanneer is die Middellandse Zee een grens geworden, om niet te zeggen een zeemansgraf van mensen die net zoals vroeger op zoek gaan naar vrijheid en geluk, dus net zoals de voorouders van mijn buren in Marseille? En heeft het eigenlijk wel zin om naar de oorzaken hiervan te zoeken? Of kunnen we beter op zoek gaan naar de kansen die dit gebied zou hebben als we de verbindingen uit het verleden opnieuw zouden gebruiken in het voordeel van iedereen die rond deze zee woont en recht heeft op geluk en bescherming?

Dus: stel dat de Middellandse Zee een land was. Dan woon ik niet meer in Zuid-Europa maar in het noorden van de Mediterannée. Dan lagen Caïro, Tunis en Tanger in het Zuiden van de Mediterannée. Istanbul, Beiroet en Tel Aviv in het Oosten. En Barcelona en Valencia in het Westen. We zouden nog steden hebben zoals Genua, Napels en Athene. Voel je hem? Zou dat geen verrijking zijn? Niet enkel van ons denken maar van een heel gebied? Welke mogelijkheden zouden hier liggen? Het zou zelfs niets nieuws zijn want het is bijna de hele geschiedenis zo geweest. Pas de laatste 100 jaar werd de Middellandse Zee een hermetisch gesloten grens.

Maar als je nu al van de culturele mogelijkheden van dit gebied wilt proeven, dan moet je in Marseille zijn. Hier borrelt die unieke culturele smeltkroes immers al lang en gelukkig nog steeds.

Joke Quintens, Moving*Marseille.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s